Tabiun Döneminde Tefsirin Temel Dinamikleri

Tâbiûn dönemini, İslam coğrafyasının Hicaz, Şam, İran, Kuzey Afrika, Endülüs, Orta Asya, Hint alt kıtasıyla birlikte Anadolu’nun bir kısmını içine alan ve günümüzdeki elli devleti kapsayacak şekilde genişlediği Emevîler devri içinde değerlendirmek mümkündür. Bu dönem, dini, ilmi, siyasi, sosyal ve kültürel anlamda yeni gelişmelerin yaşandığı; örneğin yönetimde saltanat sisteminin benimsendiği, itikadi mezheplerin ortaya çıkmaya başladığı, genelde dini ilimlerin özelde ise tefsir ilminin temellerinin atıldığı, etkisini günümüzde dahi hissettiğimiz Kerbelâ gibi hadiselerin yaşandığı bir zaman dilimini kapsamaktadır. Bu bağlamda çalışmanın amacı, tâbiûn dönemindeki dini, sosyolojik ve epistemolojik ortamın, Kur’ân’ın anlaşılması ve yorumlanmasına etkilerini incelemektir. Eserde ilk olarak dönemin siyasi sisteminin özellikleri, iktidar mücadeleleri ve mezheplerin ortaya çıkışı üzerinde durulmuştur. Sosyokültürel ortam çerçevesinde etkileşime girilen kültürler ve dönemin ilmi ortamı incelenmiştir. Konunun odak noktasını, tâbiûn dönemindeki tefsirin ana kaynaklarının yanında siyasetin, mezheplerin ve yabancı kültürlerin tefsire etkisi oluşturmaktadır. Buna ek olarak ilgili dönemde, Kur’ân’ı anlamayı ifade eden kelimelerin yanında tefsirde usul oluşturma çabasının tahlil edildiği bölüm de tefsirin temel dinamiklerine dair önemli bilgiler içermektedir.