Ayyarlar Ortaçağ İslam Dünyasında Şehir Eşkıyaları

Ortaçağ İslam toplumlarının sosyal tarihinde önemli bir konumda yer alanayyarlar kaynaklarda çok farklı vasıflarla nitelenmekte ve değişik faaliyetleriçerisinde bulundukları zikredilmektedir. Haydut, yağmacı, eşkıya, düzenbaz, aylak,serseri, zeki, kurnaz, atılgan, melâmî, mütavvi‘a, fütüvvet ehli bu nitelemelerarasındadır. Nitelemelerin gerek tanım gerekse fonksiyon olarak birbirinebenzemeyen bir çeşitlilik göstermesi, ayrıca Sistan coğrafyasında Yakub b. Leysönderliğinde zirveyi görüp siyasi olarak iktidara sahip olmaları ayyarların karmaşıkbir sosyal oluşum olduğunu göstermekte ve bu durum da araştırmacılar için oldukçailgi çekici bir durum arz etmektedir.Günümüz İslam devletlerinin bir kısmında siyasi erkin, güvenliğini tehdit eden ve birtürlü baş edemediği illegal yapılanmalarla mücadelede toplum içerisinde faaliyetgösteren bir takım sosyal gruplardan faydalandıklarına şahit olunmaktadır. Bu sosyalgruplar gerek ekonomik ve lojistik gerekse bir takım imtiyazlar bağlamındadesteklenerek güçlendirilmekte ve böylece söz konusu illegal yapılanmalarınfaaliyetlerinin önüne geçilmeye çalışılmaktadır. Ancak devletin siyasi anlamdaistikrar ve güven ortamını tesis etmekte aciz kalması güçlendirilmiş sosyal gruplarınen ufak bir menfaat çatışmasının yaşandığı durumlarda silahlarını devlete dolayısıylatopluma çevirmelerine yol açmaktadır. Anlatılan hususlar Ortaçağ İslam devletlerindefaaliyet gösteren ayyarların resmi otorite tarafından kullanılmaları ile paralel birdurum arz etmektedir. İşte bu çalışmanın hedeflerinden birisi de ayyar gruplarınınsiyasi erk ile olan bağlantılarını gözler önüne sermeye çalışmak ve böylece günümüzİslam devletlerinin bu tür sosyal gruplarla olan ilişkilerinin daha iyi anlaşılmasınakatkıda bulunmaktır. Bu bağlamda Ortaçağ ve günümüz İslam devletleri ve iki dönemtoplumları arasında bir karşılaştırma yapılmasının da önü açılmış olacaktır.